Ζωγράφοι, συγγραφείς, μουσικοί, ηθοποιοί, αρχιτέκτονες — αυτού του είδους οι καλλιτέχνες βρίσκονται συχνότερα στο προσκήνιο. Οι φωτογράφοι, με τη σειρά τους, δεν τραβούν και πολύ την προσοχή. Διορθώνουμε αυτό το λάθος: ας μιλήσουμε για τους πιο επιδραστικούς και καλύτερους φωτογράφους από την Ελλάδα και την επίδρασή τους στην τοπική και παγκόσμια τέχνη!
Το έργο της τέχνης της φωτογραφίας
Σε αντίθεση με άλλες μορφές τέχνης, η φωτογραφία συχνά παρεξηγείται. Φαίνεται εύκολη. Ένα κουμπί, μια στιγμή, μια εικόνα. Όμως αυτή η φαινομενική απλότητα κρύβει μια απαιτητική και πολυεπίπεδη διαδικασία! Ο φωτογράφος δεν καταγράφει απλώς. Επιλέγει. Το θέμα, το κάδρο, τη γωνία, το φως, τη στιγμή. Κάθε απόφαση αλλάζει το αποτέλεσμα. Και πολλές φορές, μια και μόνο φωτογραφία χρειάζεται ημέρες προετοιμασίας μέχρι να αποτυπωθεί όπως ακριβώς τη φαντάζεται ο δημιουργός.
Η φωτογραφία απαιτεί επίσης σχεδιασμό και συνεχή μετακίνηση. Όταν ο στόχος είναι η αρχιτεκτονική μεγαλοπρέπεια, ο καλλιτέχνης πρέπει να ταξιδέψει, να επισκεφθεί ιστορικά μνημεία, να εισέλθει σε χώρους τόσο διαφορετικούς όσο τα πλουσιότερα casino χωρισ ταυτοποιηση ή τα πιο απρόσιτα κάστρα. Άλλοτε, η αναζήτηση της εικόνας οδηγεί σε απομακρυσμένα τοπία, γεμάτα φυσικούς κινδύνους. Εκεί, η τέχνη συναντά το ρίσκο.
Η φωτογραφία δεν είναι τυχαία σύλληψη. Είναι αποτέλεσμα γνώσης, υπομονής και επιμονής. Και ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να αντιμετωπίζεται ισάξια με κάθε άλλη μορφή τέχνης.
Φίλιππος Μαργαρίτης, ο πρώτος φωτογράφος
Η διαδρομή του ξεκινά από τη Σμύρνη και περνά αναπόφευκτα από το Παρίσι, όπου η ζωγραφική και η λιθογραφία του έδωσαν γερά θεμέλια πριν εμφανιστεί η μεγάλη αποκάλυψη της φωτογραφίας. Όταν γνώρισε τη νταγκεροτυπία, το φως έγινε εργαλείο και η Αθήνα το πεδίο δοκιμών. Η Ακρόπολη μετατράπηκε σε εκπληκτικό θέμα, αποτυπωμένο με μεγαλείο και με εικόνες πραγματικά επικά γραφικά για εκείνη την εποχή. Στο έργο του εστίασε κυρίως σε:
Αρχαιότητες και ιστορικά μνημεία της Αθήνας.
Επίσημα πορτρέτα της αθηναϊκής ελίτ.
Μέλη της βασιλικής αυλής.
Τεχνικές calotype και albumen σε χαρτί.
Οι φωτογραφίες του δεν αφηγούνται ιστορίες ούτε σκηνοθετούν συναισθήματα. Παραμένουν αυστηρά ρεαλιστικές! Κι όμως, αποτυπώνουν εμβληματικά κτίρια και στιγμές. Για την εποχή του ήταν πείραμα τολμηρό και χόμπι αριστοκρατικό. Σήμερα, είναι το σημείο μηδέν της ελληνικής φωτογραφικής ιστορίας.
Έλλη Σεραϊδάρη, η γέφυρα προς τους πολιτισμούς
Όπως ο Φίλιππος Μαργαρίτης έθεσε τα θεμέλια της ελληνικής φωτογραφίας, έτσι η Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη διαμόρφωσε την εικόνα της Ελλάδας προς τα έξω. Εκπαιδευμένη στη Γερμανία, έφερε μαζί της ευρωπαϊκές τεχνικές και αισθητικές αντιλήψεις, τις οποίες εφάρμοσε συστηματικά μετά την εγκατάστασή της στην Ελλάδα το 1924.
Οι φωτογραφίες της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής, τοποθετημένες σε καθαρά τοπία θάλασσας και ουρανού, συνέβαλαν καθοριστικά στη συγκρότηση ενός ιδεατού και συνεκτικού οπτικού αφηγήματος για τη χώρα. Το έργο της συνδέθηκε άμεσα με τις κρατικές πολιτιστικές και τουριστικές στρατηγικές του Μεσοπολέμου!
Η συμβολή της στην ιστορία της ελληνικής φωτογραφίας περιλαμβάνει:
Διεθνή προβολή των ελληνικών μνημείων.
Θεμελίωση της επίσημης τουριστικής εικόνας της χώρας.
Σύνδεση φωτογραφίας και εθνικής ιδεολογίας.
Γεφύρωση ελληνικού και ευρωπαϊκού φωτογραφικού λόγου.
Μετά την οριστική επιστροφή της στην Ελλάδα, εγκατέλειψε τη φωτογραφία, δώρισε το αρχείο της και τιμήθηκε θεσμικά πριν τον θάνατό της το 1998.
Ευχαριστώ, Frédéric Boissonnas!
Κι αν η ελληνική φωτογραφία βρήκε τα θεμέλιά της από Έλληνες δημιουργούς, η διεθνής της εδραίωση οφείλει πολλά σε έναν Ελβετό. Ο Frédéric Boissonnas, γέννημα της Γενεύης και κληρονόμος μιας μακράς φωτογραφικής παράδοσης, στράφηκε νωρίς προς την Ελλάδα και την κατέστησε κεντρικό άξονα του έργου του. Από τις αρχές του 20ού αιώνα και για τρεις δεκαετίες ταξίδεψε επανειλημμένα σε ολόκληρη τη χώρα, φωτογραφίζοντας τοπία, πόλεις, νησιά και μνημεία με συστηματικότητα και σαφή στόχο. Οι εικόνες του δεν παρουσίαζαν την Ελλάδα ως ένα παγωμένο αρχαιολογικό απολίθωμα, αλλά ως έναν ζωντανό χώρο όπου η αρχαιότητα, η φύση και η σύγχρονη ζωή συνυπάρχουν!
Μέσα από τα πολυάριθμα λευκώματά του, και ιδιαίτερα τη σειρά L'image de la Grèce, διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή οπτική αντίληψη της χώρας, ενισχύοντας τόσο τον τουρισμό όσο και την πολιτική της αυτοπαρουσίαση σε μια περίοδο εθνικών διεκδικήσεων. Οι φωτογραφίες του χρησιμοποιήθηκαν σε διεθνείς εκδόσεις και επηρέασαν ακόμη και θεωρητικούς της αρχιτεκτονικής, όπως τον Le Corbusier.
Σύγχρονοι φωτογράφοι από την Ελλάδα
Η ελληνική φωτογραφία δεν έμεινε στο παρελθόν. Σήμερα εξελίσσεται, πειραματίζεται και συνομιλεί ενεργά με τη διεθνή σκηνή. Δημιουργοί όπως ο Γιώργος Δεπώλλας κινούνται στον χώρο της εννοιολογικής και εικαστικής φωτογραφίας, όπου η εικόνα λειτουργεί ως ιδέα και όχι απλώς ως αναπαράσταση. Ο Δημήτρης Γέρος αντλεί από τη μυθολογία και το ανθρώπινο σώμα, δημιουργώντας έργα με έντονο συμβολισμό και ιστορικές αναφορές. Η Alina Lefa συνεχίζει τη σύγχρονη εννοιολογική παράδοση με έργα που κινούνται ανάμεσα στην τέχνη και τον στοχασμό, ενώ ο Βασίλης Μακρής ξεχωρίζει για την ευελιξία του, συνδυάζοντας ντοκουμέντο και fine art. Μαζί, συνθέτουν μια σκηνή πλούσια, πολυφωνική και διαρκώς εξελισσόμενη.
Επικό. Πού μπορώ να μάθω περισσότερα;
Όσοι θέλουν να εμβαθύνουν στη σύγχρονη ελληνική φωτογραφία έχουν πλέον πολλές επιλογές. Διεθνείς πλατφόρμες όπως το Divisare και το 35Awards παρουσιάζουν έργα σύγχρονων Ελλήνων φωτογράφων, ενώ το Magnum Photos φιλοξενεί δημιουργούς όπως ο Νίκος Οικονομόπουλος. Παράλληλα, το The Greek Foundation αναδεικνύει concept-based projects με έντονο ελληνικό αποτύπωμα. Πέρα όμως από το διαδίκτυο, αξίζει να επισκεφθεί κανείς τοπικές γκαλερί, εκθέσεις και φεστιβάλ φωτογραφίας. Εκεί, η εμπειρία γίνεται ζωντανή και η στήριξη της εγχώριας καλλιτεχνικής κοινότητας αποκτά πραγματικό νόημα!
